Περιβαλλοντική Ηθική : Μάθημα 2ο .

Περιβαλλοντική Ηθική -Mάθημα 2ο .

Η Ζωή βιώνεται ως μια γενική ιδιότητα που διέπει όλα τα όντα . H Ζωή όμως ως ροή ύλης και ενέργειας υπάρχει διάχυτη παντού στη Βιοποικιλότητα την συναντάμε σε ισορροπία στον πλανήτη ,σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς , σε όλα τα όντα σε κάθε προσπάθεια για ζωή με αξιοπρέπεια δίπλα μας .Για τούτο αξίζει τον σεβασμό να υπάρχει .
Για την Φύση δεν υπάρχει η λέξη θάνατος . Δεν την γνωρίζει τη λέξη αυτή η Φύση. Απλά όταν έρθει η ώρα ζητάει τα υλικά της πίσω στο τέλος του Βίου .

Βίος είναι το αποτύπωμά μας , το ίχνος της Ζωής κατα το πέρασμά μας από τον πλανήτη ΓΗ . Το αποτύπωμα αυτό σήμερα κατανοήσαμε με ταγικό τρόπο ότι πρέπει είναι οικοκεντρικό .

Περιβαλλοντική ηθική και Ζώα
Δεν υπάρχει ενας κώδικας ηθικής που να διέπει την σχέση του ανθρώπου με τα άλλα όντα του πλανήτη .
Κατά τον LEOPOLD στο Βιβλίο του « η Ηθική της Γης» η εξέλιξη ενός Κώδικα Ηθικής συνδέεται με επάλληλους κύκλους .
Α΄Κύκλος . Η Ηθική αφορούσε ανθρώπους του ίδιου γένους (Μωσαϊκός Νόμος )
Β΄Κύκλος .Η Ηθική αφορούσε ανθρώπους και την κοινωνία ( τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και Δημοκρατικά καθεστώτα )
Γ ΄Κύκλος .Η Ηθική σήμερα αφορά το πως να περάσουμε σε ένα τρίτο στάδιο ηθικής συνείδησης που να περιλαμβάνει τις σχέσεις μας με όλα τα όντα του πλανήτη ,με τον μη ανθρώπινο κόσμο .

Έχουμε ηθικές υποχρεώσεις προς τα άλλα όντα ; ΝΑΙ.
Το ΝΑΙ προέρχεται γιατί τ΄ αλλα όντα έχουν εγγενή αξία για μας δηλαδή ιδιαίτερη και όχι εργαλειακή δηλαδή χρηστική ,πως να κάνουμε τη δουλειά μας απλά και δίχως συναισθήματα.
Τι σημαίνει αυτό ; Ας δούμε ένα παράδειγμα :
Μ αρέσει το ποδόσφαιρο .
1) Μ΄αρέσει γιατί έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά : Όπως να με ζητωκραυγάζουν όταν σουτάρω στην εστία . Γιατί μ΄ αρέσει να κάνω τρίπλες στο γήπεδο . Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά του ποδοσφαίρου που πηγάζουν σαν ιδιότητες , έχουν εγγενή αξία για μένα .
2) Μ΄ αρέσει από την άλλη γιατί με κάνει και κρατιέμαι σε φυσική κατάσταση ,εδώ το χρησιμοποιώ σαν εργαλείο για την σωματική μου υγεία και έχει ετσι εργαλειακή αξία .
Αν βγάλω τώρα την λέξη ποδόσφαιρο και στη θέση της βάλω μια άλλη λέξη Την ΦΥΣΗ και κάνω τα ίδια ερωτήματα τι έχω ;
1) Μου αρέσει η Φύση γιατί μου ρυθμίζει την ποιότητα του νερού που πίνω την τροφή που παίρνω ,τότε αν θέλω να διασώσω την Φύση για τους ανωτέρω λόγους της αποδίδω εργαλειακή αξία . Θεωρώ τους φυσικούς πόρους ανεξάντλητους και τοποθετούμαι πάνω από τα οικοσυστήματα
2) Αν εγω σέβομαι κάθε προσπάθεια για ζωή δίπλα μου και διεκδικώ να αρθούν οι απειλές της βιοποικιλότητας .Δηλαδή να μη χάνονται τα απειλούμενα είδη της χλωρίδας και πανίδας που κινδυνεύουν με εξαφάνιση χωρίς να περιμένω κάτι για ανταπόδοση τότε αποδίδω στη Φύση εγγενή αξία .
1) Όλο αυτό το σύστημα που βλεπει την Φύση σαν ένα κελάρι που μπορεί να παίρνει κανείς ότι και όσο θέλει της αποδίδει εργαλειακή αξία (ανθρωποκεντρισμός) παλαιομαρξιστική αντίληψη για την Φύση .
2) Όλοι όσοι σκεφτόμαστε οικολογικά αποδίδουμε εγγενή αξία στην Φύση (οικοκεντρισμός ) λέμε ότι έχουν δικαίωμα να υπάρχουν τα ζώα στην άγρια φύση , για να τα απολαμβάνουμε φωτογραφίζοντας τα ή μελετώντας τα και όχι κυνηγώντας για «ψυχαγωγία»
Λέμε ότι έχει δικαίωμα η καφέ αρκούδα (Ursus arctus ) στον βιότοπο της ,ο λύκος , η ορνθοπανίδα , η φώκια η χελώνα. Αλλά και όλα τα παραγωγικά ζώα και τα ζώα συντροφιάς δικαιούνται αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης (animal Welfare ) που κωδικοποιούνται σε εφτά βασικές ελευθερίες και διατρέχουν το πνεύμα των αποφάσεων της Νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2014-2020.
Αλλά και ό ανθρωπος πρέπει να πάψει να φέρεται τόσο αλαζονικά προς τα άλλα είδη -συγκάτοικους στον συμβιωτικό πλανήτη (κοινό μας σπίτι ) .
Που εδράζονται όλες αυτές οι ηθικές μας υποχρεώσεις ; Tι ιδιότητες πρέπει να έχει ένα όν για να του οφείλουμε κάτι ;
Αν ψάξουμε όλα τα κριτήρια μέχρι σήμερα, όλα ήταν ανθρωποκεντρικά και οδηγηθήκαμε έτσι ….ότι δεν υφίστανται ηθικές υποχρεώσεις προς τα άλλα όντα !!!
Τα ανθρωποκεντρικά αυτά κριτήρια ποια ήταν ;
Η ψυχή το συναίσθημα , η αίσθηση ύπαρξης συμφερόντων ,η αυτοσυνείδηση .
Όλα αυτά χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλεία για να καταδείξουν ότι επειδή δεν κατέχονται από τα ζώα δεν οφείλουμε και ηθικές υποχρεώσεις .
Το ότι δεν υπάρχει η ορθολογικότητα στα ζώα ,σημαίνει ότι δεν υφίσταται καμία υποχρέωση για ηθική συμπεριφορά ;΄
1ο Παράδειγμα που δείχνει ότι υφίσταται το κριτήριο της ορθολογικότητας και στα ζώα :
Ένας μικρός αστακός είναι καλός μεζές για τα οχταπόδια . Βάλανε μέσα σε μια γυάλα που ήταν κλεισμένη με μια τάπα ένα αστακό και την βυθίσανε σε μια δεξαμενή νερού όπου ζούσε ένα οχταπόδι . Μόλις είδε τον αστακό στην γυάλα την αγκάλιασε με τα πλοκάμια του για να τον φάει ,αλλά «έφαγε » τα μούτρα του ! Αμέσως τραβήχτηκε σε μια γωνία για λίγα λεπτά σαν να φαίνεται ότι συσκέπτεται με ….τον εαυτό του .
Πράγματι σε λίγο ξαναπλήσίασε την γυάλα με τον αστακό με τα 2-3 πλοκάμια αγκάλιασε την γυάλα και με τα αλλα 2-3 πλοκάμια έβγαλε την τάπα φελλού για να πιάσει τον αστακό ….τον οποίο και έφαγε !!!
2ο Παράδειγμα. Στην Αυστραλία διαπιστώθηκε από παραθεριστές σε πλάζ ότι δελφίνια ειδοποιούσανε ανθρώπους για την εμφάνιση καρχαρία .
3ο Υπάρχουν άνθρωποι που δεν κατέχουν το κριτήριο της ορθολογικότητας ή όλα τα πιο πάνω κριτήρια !
Τι σημαίνει όμως αυτό ; .Kανένας δεν διανοείται να πει ότι δεν είναι άνθρωποι και ότι δεν οφείλουμε μια ηθική συμπεριφορά απέναντί τους!
Μια ιστορική προσέγγιση στα Δικαιώματα των Ζώων .
 Διαφωτισμός
Μια ρωγμή υπήρχε στη σκέψη του Διαφωτισμού ….σχετικά με την περιβαλλοντική Ηθική .
Έλεγε ο ΚΑΝΤ : «Ηθικές σχέσεις μπορούν να υπάρξουν μόνον σε αυτόβουλα όντα » . Δεν είναι έτσι όμως! . Το ότι κατέχουμε το κριτήριο της ορθολογικότητας δεν δικαιούμαστε να συμπεριφερόμαστε σε μη ορθολογικά όντα όπως θέλουμε .
Ποιος το είπε ότι επειδή μπορείς να κάνεις ορθολογικές σκέψεις μπορείς να κάνεις και πειράματα στα ζώα και να συμπεριφέρεσαι όπως εσύ θέλεις . !!!
Δεκαετία ΄70 Ρ. Singer .
Leopold. Ανασύρει από τον Μπένθαμ το σημείο που έλεγε : ¨ Ότι Θα ρθει μια μέρα που τα δικαιώματα των όντων δεν θα κρίνονται από αν έχουν τρίχωμα ή ουρά ,αλλά αν μπορούν να αισθάνονται λύπη και πόνο » .
Έρχεται ο Singer και λέει: « Το κριτήριο της ορθολογικότητας κύριοι δεν είναι ορθό » . Για σκεφτείτε πόσο λάθος είναι το κριτήριο της ορθολογικότητας για τις Ευάλωτες Κοινωνικά Ομάδες ,για τις ευπαθείς ομάδες για τα βρέφη και για τους ηλικιωμένους .ή τις έγκυες γυναίκες !
Μπορούμε να κάνουμε πειράματα σε όλες αυτές τις ανωτέρω ομάδες ;
Σαφώς ΟΧΙ .!!
Η οικολογική σκέψη του Ρ. Singer ήταν βόμβα στο οικοδόμημα μετα τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο .
Ηταν μια πολύ οδυνηρή αυτή διαπίστωση αυτή η συνειδητοποίηση .Δεν μπορείς να αντιδράσεις με διαύγεια όταν έρχεσαι σε επαφή με τέτοιους συλλογισμούς.
Ρ. Singer είπε : «ότι είναι φυσικό δεν είναι και σωστό » .
Αυτό είναι ένα φυσιοκρατικό λάθος είπε . Είναι μια χίμαιρα . Για παράδειγμα κάθε γυναίκα μπορεί να κάνει ένα παιδί κάθε χρόνο .Είναι και σωστό αυτό όμως !!!
ΟΧΙ από πολλές απόψεις .
Ρατσισμό βλέπουμε και στη φύση μεταξύ των ειδών,δεν είναι σωστός όμως; . Σαφώς ΟΧΙ .

Ρέγκαν .Δεκαετία του ΄80.
Απαντά στον Singer που υποστήριζε τον Ωφεμιλισμό ,που υποστήριζε ότι νομιμοποιείται η σφαγή των ζώων όταν ο πόνος είναι μεγαλύτερος από τον ανθρώπινο πόνο .
Ο Ρέγκαν είπε .ΟΧΙ ! Λάθος κύριοι ! . « Όλα τα όντα έχουν εγγενή αξία(ιδιαιτερη αξία ) .είναι λάθος να θανατώνουμε όντα με εγγενή αξία .»
Δεκαετία ΄90
Γεννήθηκαν τα Κοινωνικά Κινήματα που λένε : Ναι στα δικαιώματα τρίτης γενιάς . Ναι στα δικαιώματα των εργατών, των Μαύρων , Έγχρωμων ,Γυναικών , gay , …και συνεχίζεται μακρύς ο κατάλογος .

Σήμερα 2015
Σήμερα λέμε ΝΑΙ στα δικαιώματα των ζώων και διευρύνουμε την ηθική κοινότητα αποδίδοντας Δικαιώματα στα ζώα .Γιατί οραματιζόμαστε μια άλλη ηθική . Μια Περιβαλλοντική Ηθική, όπου θα αναγνωρίζει το δικαίωμα να συνυπάρχουν δίπλα μας με αξιοπρέπεια όντα που αισθάνονται λύπη και πόνο .

Ερωτήσεις :
1) Περιγράψτε ένα τρόπο ζωής του ανθρώπου που θα μπορούσε να είναι συμβατός με την Φύση ;
2) Έχουμε ηθικές υποχρεώσεις σε άλλα μη ανθρώπινα όντα δίπλα μας;
ποιες είναι αυτές οι υποχρεώσεις μας για τα Οικοσυστήματα ;
3) Η ηθική που αφορά συμπεριφορές , μόνο μεταξύ ανθρώπων μιας κοινωνίας μπορεί να αλλάξει και να συμπεριλάβει κι άλλα όντα που δεν σκέφτονται ορθολογικά ,αλλά αισθάνονται όμως λύπη και πόνο ;
4) Μπορούμε να μιλάμε για περιβαλλοντική ηθική στους κυνηγούς ;
5) Μπορούμε να ταυτίσουμε την πρωτόγονη φύση με την Γυναίκα και τον Δυτικό Πολιτισμό με τον Άνδρα ; Πως ονομάσθηκε η ηθική θεωρία αυτή που ενδιαφερότανε ειδικότερα για τις σχέσεις ανάμεσα στα όντα

–Μάθημα 2
Εκπαιδευτής : Παπακωνσταντίνου Δημήτριος –Γεωπόνος

Βιβλιογραφία :
1.Αλ.Γεωργόπουλος
2. Καραγεωργάκης Σταύρος
3.54_Nastou
4.

Αφήστε μια απάντηση