ΟΔΗΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙ-ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

ΟΔΗΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙ-ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

Παπακωνσταντίνου Δημήτριος – Γεωπόνος Σύμβουλος .
Τηλ.6977 239 066 www.askjm,gr
Συνεργάτης της ΦΥΤΟΛΕΣΧΗ S.P – Αρχιτεκτονική τοπίου
Χ. Τρικούπη 83 , 10681 Αθήνα.

Καλούμαστε σήμερα να κατανοήσουμε το βοτανικό πλούτο των δασικών μας οικοσυστημάτων και να τον αξιοποιήσουμε στις πολεοδομικές παρεμβάσεις ως ένα δάσος πολλαπλών ωφελειών .

Χωρίς να αλλάξει ούτε ο δασικός χαρακτήρας ούτε το ιδιοκτησιακό του καθεστώς – για ένα καλά οργανωμένο περιαστικό δάσος αναψυχής με υπαίθριες τουριστικές δραστηριότητες :
Πεζοπορία, τζόκιν , ποδήλατο, κυκλοφοριακή και περιβαλλοντική εκπαίδευση, βοτανικοί κήποι ,θεματικά πάρκα με ενότητες για το νερό την ανακύκλωση την πράσινη ενέργεια τα βιολογικά προιόντα και την παραδοσιακή διατροφή ,τη γαστρονομία ,τουριστική ιππασία, ηλεκτρικά μίνι οχήματα τύπου γκολφ για μικρούς και μεγάλους και κυρίως για τους συνανθρώπους μας με ειδικές ικανότητες και τόσα άλλα.

Ο ΟΔΗΓΟΣ αυτός προσδοκά να μεταβιβάσει χρήσιμες πληροφορίες προκειμένου να εξοπλιστούμε με μέσα και γνώσεις για να διαχειριστούμε και να αντιμετωπίσουμε στα πρώτα στάδια μια φυσική καταστροφή .
Μέχρι σήμερα έχουμε δει είτε ερασιτεχνικές αντιδράσεις ,είτε σπασμωδικές και πανικόβλητες κινήσεις και στο τέλος όλοι απομένουν μόνοι χωρίς καθοδήγηση και απλά περιμένουν να έρθει …το κράτος να μας σώσει .
Αν όμως το κράτος καλείται να αντιμετωπίσει την ίδια χρονική στιγμή εκτατικές καταστροφές , όπως συνέβη το καλοκαίρι 2007 ….όταν θα έρθει …ίσως να είναι πολύ αργά

Δεν αρκεί να αλλάζουμε λαμπτήρες για την προστασία του περιβάλλοντος αλλά και Νόμους .
Αναζητώντας τη παραδοσιακή σοφία των πόλεων μας δεν μπορεί να νοείται προστασία του περιβάλλοντος μια γενική φροντίδα για το δάσος , αλλά πρέπει να πάμε και πιο πέρα .
Να προστατεύεται η προστασία της γενετικής ποικιλομορφίας της ποικιλότητας των ειδών αλλά και της ποικιλότητας των οικοσυστημάτων και σαφώς και η ποικιλομορφία των τοπίων δηλαδή ότι συνιστά τη Βιοποικιλότητα
Το ζητούμενο σήμερα είναι ένα πλαίσιο προτάσεων και αλλαγών του Π.Δ.126/86, που η Πολιτεία οφείλει να τις προωθήσει άμεσα, ώστε να μη χαθεί και άλλος πολύτιμος χρόνος για τα δάση μας.

Αποτύπωση των δασικών απειλών

Η δασοπονική αποτύπωση της κατάστασης των δασών είναι εργασία που πρέπει να γίνει από ειδικούς Δασολόγους επιστήμονες .
Η ληστρική εκμετάλλευση όμως του δασικού πλούτου δεν απαιτεί επιστημονικές γνώσεις για να αποτυπωθεί και να σταματήσει .
Με βάση την Δασοπονική κατάσταση του δάσους κρίνεται κατά περίπτωση ως αναγκαίος ένας εξωτερικός και ένας εσωτερικός αποτεμαχισμός του δάσους και κάποιες εξυγιαντικές υλοτομίες .

Προληπτικά τα όποια αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα .
Η μελέτη αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων προκειμένου να αποτραπεί η διάβρωση και να μειωθούν επικίνδυνες πλημμυρικές παροχές μπορεί να γίνει και πριν τη καταστροφή με ψυχανθή σε περιοχές που το έχουν ανάγκη .
Ας αντιγράψουμε τη Φύση . Ποια φυτά φυτρώνουν αμέσως στα καμένα ; Τα ψυχανθή . Μ αυτά ας δημιουργήσουμε έναν αντιδιαβρωτικό τάπητα αμέσως μετά την καταστροφή ή και προληπτικά . Τα πευκάκια με τη ρητίνη να θυμόμαστε πως δημιουργούν ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο περιβάλλον . Αναδάσωση δε σημαίνει κατ΄ ανάγκη πευκάκια .Γενικά να αποφεύγεται η δημιουργία εύφλεκτων καταστάσεων στα δάση .

Η φύση μας διδάσκει σιωπηλά , τις δικές της προσαρμογές
Η γνώση των προσαρμογών που έχουν αναπτύξει τα φυτά θα μας βοηθήσει να αποκαταστήσουμε τις διαταραχές που προκάλεσε η φωτιά και να επανέλθουμε μετα από αυτή.
Υπάρχουν δύο ειδών προσαρμογές μετα τη φωτιά . Στη πρώτη κατηγορία ανήκουν όλα τα είδη φυτών που επανέρχονται μετα τη φωτιά με τη διαδικασία φύτρωσης των σπερμάτων (σπερμοβλαστικά ) .
Στη δεύτερη ανήκουν εκείνα τα φυτά που επανέρχονται μολονότι το υπέργειο τμήμα κάηκε ,οι ρίζες τους πραμένουν ανέπαφες και επιβιώνουν με παραβλαστήματα . Υπάρχουν βέβαια και ενδιάμεσες μορφές όπως η ασφάκα και η αφάνα που επιβιώνουν τόσο με σπέρματα όσο και με παραβλαστήματα .
Τα πεύκα επανέρχονται με σπόρο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση στην αποκατάσταση των πευκώνων που κάηκαν και αυτό ς είναι ένας λόγος για τη μη χρησιμοποίησή τους στους νέους χώρους πρασίνου που δημιουργούμε .
Όλοι οι πολυετείς θάμνοι του ελληνικού μεσογειακού περιβάλλοντος ,πουρνάρια ,αγριελιές ,κουμαριές ,συκιές ,μυρτιές ,δάφνες ,φιλλύκια ,αριές επανέρχονται με παραβλαστήματα ,ταχύτατα μέσα σε δέκα έτη .
Σαφώς η Πυρκαγιά δρα καταστροφικά και για τούτο υπεύθυνη είναι η αδιαφορία μας .
Καταστροφικά δρα όμως και η λανθασμένη διαχείριση εν συνεχεία ,η ανεπαρκής πολιτική γης , ή έλλειψη κτηματολογίου ,δασικών χαρτών και οι πιέσεις για αποχαρακτηρισμό των δασών και για βόσκηση εκ των υστέρων .

Φυσική αναγέννηση αλλά και συστηματική αποκατάσταση
Η αναβλάστηση είναι δεδομένη όπως αναφέρθηκε .Η φύση εμφανίζει από μόνη της προσαρμογές και αποκαθιστά το οικοσύστημα εφόσον οι πυρκαγιές συμβαίνουν περιοδικά κάθε 100 χρόνια .Αν διαταραχθεί σοβαρά ο κύκλος της φωτιάς και έχουμε διπλοκαμένες εκτάσεις ο κίνδυνο της διάβρωσης και ερημοποίησης είναι μεγάλος και πρέπει άμεσα να σχεδιάσουμε συστηματικές αναδασώσεις και να αποκαταστήσουμε τη χλωρίδα με κατάλληλα φυτά .
Εάν δεν κάνουμε τίποτε και εκεί που έχουμε φυσική αναγέννηση ξανακαεί, κινδυνεύουμε να υποβαθμίσουμε το υψηλό σπερμοφυές δάσος χαλεπίου πεύκης σε δασική ή και χορτολιβαδική έκταση. Τότε το κόστος αποκατάστασης θα είναι εξωπραγματικό.
Καλό θα είναι πριν ξεκινήσουν αναδασώσεις να υλοτομηθούν και απομακρυνθούν όλα τα καμένα δένδρα.
Σε τέσσερα – πέντε περίπου χρόνια αν όλα πάνε καλά, ο τόπος το δάσος θα έχει «ξαναπρασινίσει».

Εκχερσώσεις και πυρκαγιές οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι

Οι προσπάθειες επέκτασης των ήδη υπαρχόντων καλλιεργειών εις βάρος του δάσους θα υπάρχουν πάντα σαν κίνδυνος .
Αυτό σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συμβεί.
Η λεπτομερής καταγραφή της καμένης έκτασης από το Δασαρχείο και οι σύγχρονες δορυφορικές φωτογραφίες αποτελούν μια άριστη βάση δεδομένων αλλά οι νόμοι είναι έτσι φτιαγμένοι που η τιμωρία ακόμη και αν έρθει -δεν έρχεται πάντα – απέχει πολύ μακριά από την στιγμή της εκχέρσωσης και πολλά έχουν αλλάξει.
Επειδή είναι δύσκολο να καταθέσει κάποιος εναντίον του γείτονα, του συγγενή, του συγχωριανού……και η Δασική Υπηρεσία δεν έχει 24ωρη φύλαξη στα δάση και στις περισσότερες περιπτώσεις θα επέμβει μετά την καταστροφή.
Για τούτο χρειάζεται μια περιβαλλοντική κουλτούρα προστασίας και αλλαγή νοοτροπίας όλων μας για να γίνει κάτι.

Αντιπυρικός σχεδιασμός
Θα είναι το αποτέλεσμα ενός τοπικού σχεδίου δράσης που πρέπει να αναπτυχτεί στα διοικητικά όρια του Δήμου στηριζόμενο βεβαίως στην ήδη αναπτυχθείσα και αποκτηθείσα εμπειρία της διαδημοτικής συνεργασίας.
Σχεδιάζεται όχι μόνο για μια χρονιά αλλά και για τα επόμενα χρόνια
Στοιχεία που πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι : Η παρατεταμένη θερινή ανομβρία σε συνδυασμό με τις μεγάλες θερμοκρασίες και τους ανέμους του καλοκαιριού δημιουργούν ένα ιδιαίτερο εύφλεκτο περιβάλλον .
Πως θα γίνει σωστά μια ανάπλαση ; Τι φυτά θα χρησιμοποιήσουμε ;
Το οικοσύστημα είναι το σύνολο των ζωντανών οργανισμών που επιβιώνουν στο συγκεκριμένο περιβάλλον το οποίο λειτουργεί με νομοτέλεια .
Κάθε ανθρώπινη παρέμβαση πρέπει να γίνεται διακριτικά με σοβαρότητα και γνώση .
Καταγράφουμε πλήρως την υπάρχουσα χλωρίδα της περιοχής (Άνοιξη ) προκειμένου να επιλέξουμε τα φυτά που θα χρησιμοποιήσουμε .
Αν υπάρχουν στη περιοχή αγριελιές και κουμαριές θα σχεδιάσουμε την ανάπλαση τα είδη των φυτών που συνδυάζονται με αυτά τα δύο φυτά . Η χρήση άλλων ειδών που δεν είναι προσαρμοσμένα για τη συγκεκριμένη περιοχή θα μειώσει τον αριθμό των ειδών (ζώων και φυτών ) που υπάρχουν στη περιοχή ,πρακτικά σημαίνει περιβαλλοντική υποβάθμιση. Τα κοτσύφια τρέφονται με ελιές ,κούμαρα βατόμουρα η χρησιμοποίηση πεύκων – μονοκαλλιέργεια – τα οποία δεν έχουν σχέση μετα κοτσύφια και τα άλλα είδη φυτών και ζώων που προυπήρχαν στη περιοχή θα σημαίνει υποβάθμιση και για τούτο βλέπουμε συχνά τα κοτσύφια από πουλιά του δάσους ν΄ ανα ζητούνε τροφή στους σκουπιδότοπους των πόλεων .
Βοτανική καθαρότητα ή Μεσογειακή ποικιλομορφία
Σαφώς συνιστάται κατά πρώτο η χρήση γηγενών και εγκλιματισμένων φυτών .Οφείλουμε επιπλέον να «Γνωρίζουμε ότι τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη (όπως το ζιζάνιο ηράκλειο) συνιστούν μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τη βιοποικιλότητα και ότι η οικονομία συχνά υφίσταται τις δυσμενείς συνέπειες αυτού του φαινομένου, και πρέπει να αποκτήσουμε κάποτε ένα εναρμονισμένο σύστημα για την αντιμετώπιση του προβλήματος και την εκτίμηση τέτοιων επιπτώσεών »
Τα οικοσυστήματα είναι από τη φύση τους δυναμικά και, έτσι, πολλά είδη εγκαθίστανται μακριά από τον τόπο καταγωγής τους.
Οι εισαγωγές ξενικών ειδών συχνά είναι αποτέλεσμα ενεργειών του ανθρώπου .
Τα ροδόδεντρα της Ευρώπης κατάγονται από τα Ιμαλάια, ενώ βασικά είδη διατροφής των Ευρωπαίων, όπως οι τομάτες, οι πατάτες και το καλαμπόκι, προήλθαν από την Αμερική. Μολονότι πολλά από τα επείσακτα αυτά είδη αποφέρουν σημαντικά οφέλη στις τοπικές οικονομίες, άλλα διαταράσσουν την ισορροπία και πολλαπλασιάζονται σε βαθμό καταστροφικό για το περιβάλλον και για τα συμφέροντα της οικονομίας και των ανθρώπων.
Στην Ευρώπη δεν διαθέτουμε επί του παρόντος συνεκτικό πλαίσιο αντιμετώπισης των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών, τα δε αποσπασματικά μέτρα που εφαρμόζονται είναι αδύνατον να συμβάλουν ουσιαστικά στον περιορισμό των κινδύνων που διατρέχουν τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα από τα εν λόγω είδη.
Εστιάζοντας στις αναδασώσεις των καμένων στόχος μας είναι η ανάπλαση με τις πιο πάνω σκέψεις και όχι απλά η δενδροφύτευση ….με τα όποια διαθέσιμα φυτά υπάρχουν σε συνεργαζόμενα φυτώρια. Προστασία του περιβάλλοντος δεν σημαίνει ότι εκεί που υπήρχε μια μεσογειακή χλωρίδα, με μια πλούσια ποικιλομορφία ειδών και ένα γενετικό χρυσάφι ,εμείς επεμβαίνουμε για να εγκαταστήσουμε μια μονοκαλλιέργεια πεύκων που εύκολα ή δωρεάν μας προμηθεύσανε τα δασικά φυτώρια δημοτικά ή ιδιωτικά .
Το οικοσύστημα έτσι γίνεται ασταθές και εύκολα καταρρέει στην πρώτη επίθεση εχθρών και παρασίτων . Όπως από Πιτυοκάμπη (κάμπια των πεύκων) και Μαρσαλίνα (παράσιτο ) .
Οι μονοκαλλιέργειες των φυτών διατροφής στα αγρο-οικοσυστήματα παραμένουν σταθερές με την ανθρώπινη επέμβαση μεγάλων δόσεων φυτοπροστατευτικών προιόντων και λιπασμάτων και μεγάλων ποσοτήτων αρδευτικού νερού .
Ο μεγάλος πλούτος των γηγενών φυτών της χώρας μας αφήνει πολλές επιλογές να αναπλάσουμε σωστά μια περιοχή . ¨Ο τι φυτά δεν υπάρχουν σε φυτώρια μπορεί εύκολα ενας ΟΤΑ με τη βοήθεια ειδικών Συμβούλων να τα παράγει σε ένα Δημοτικό Φυτώριο με κατάλληλο σχεδιασμό .
Ας αντιγράψουμε …ένα πετυχημένο παράδειγμα ανάπλασης
Μια επίσκεψη στο χώρο της Ακρόπολης θα βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων . Ο Δ. Πικιώνης Αρχιτέκτονας (Τοπίου) , χωρίς να είναι γεωπόνος έκανε την πιο πετυχημένη ανάπλαση στο χώρο της Ακρόπολης . Δημιούργησε ένα τοπίο με μεσογειακή χλωρίδα (ελιά ,χαρουπιά ,μυρτιά ,δάφνη ,αλογοθύμαρο ,κουτσουπιά ,ροδιά ) σε συνδυασμούς χωρίς να κυριαρχεί κανένα από αυτά σε βάρος των υπολοίπων . Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε την Ακρόπολη ως ένα μονότονο πευκώνα γεμάτο από κάμπιες ; Η διαταραχή σε ένα τέτοιο μεσογειακό τοπίο είναι πολύ δύσκολη . Ο Πικιώνης πειραματίσθηκε με σπόρους που συνέλεξε και ανέπτυξε ο ίδιος και η ομάδα των συνεργατών του ,δεν διευκολύνθηκε στο πρώτο φυτώριο ούτε επέλεξε τα πευκάκια να κυριαρχούν μονότονα στο χώρο .
Πρέπει να σημειωθεί πως οι εργασίες συντήρησης(κλαδέματα ) του πρασίνου της Ακρόπολης από τους φορείς μετα τον Πικιώνη δεν ακολούθησαν πιστά την φιλοσοφία του ,με συνέπεια να χάνει κάποιος το μεγαλείο του ιερού χώρου της Ακρόπολης .
Ακόμη και με τις σύγχρονες παρεμβάσεις η ανάπλαση του Πικιώνη με τους συνδυασμούς φυτών μεσογειακού τοπίου που χρησιμοποίησε παραμένει ένα από τα μοναδικά παραδείγματα επιτυχούς περιβαλλοντικής επέμβασης με σεβασμό στο χώρο .

Αφήστε μια απάντηση